Bir Türk vatandaşı olarak herkese vermek istediğim mesaj şu: Bizim atılacak çöpümüz yok!

Neden mi böyle söylüyorum?

Çünkü ben 65 yaşını geçmiş, çocukluğu yokluk ve zorluklar içerisinde geçmiş bir insanım. Sinop'un Mertoğlu köyünde, ev desen ev değil, ahır desen ahır olmayan bir yapıda büyüdüm. Alt katta hayvanların, üst katta bizim yaşadığımız, zaman zaman yanımızda eşek yavrusunun, inek yavrusunun bulunduğu, "buzağı tereği" dediğimiz yaklaşık 40 metrekarelik bir alanda hayatımızı sürdürdük.

1968 yılını ve sonrasını çok iyi hatırlıyorum. O zamanlar 7 yaşındaydım ve ilkokula yeni başlamıştım.

Köyümüzde hayat bugünkünden çok farklıydı. Zenginler 14 numara gaz lambası, dar gelirli aileler ise kandil denilen idare ile aydınlanırdı. Çok varlıklı olanların evlerinde gaz yağıyla çalışan lüks lambalar bulunurdu. Edison'un ampulü henüz bizim köy ve çevresine ulaşmamıştı. Elektrik yoktu.

Köyümüzün ortasından Sinop'a su taşıyan bir su hattı geçerdi. Özellikle Gürleyik Çayı'nın taştığı dönemlerde borular patlar, arızalar meydana gelirdi. Bu boruları tamir etmek için radar bölgesindeki Amerikalılar gelirdi. Siyah renkli askeri araçlarla köye gelir, boruların ek yerlerini kurşun dökerek onarırlardı. Bu tamiratlar bazen 10 gün sürerdi.

Gelelim çöp meselesine...

O yıllarda Amerikalıların kullandıktan sonra attıkları bazı malzemeler bizim için son derece değerliydi. Onların çöpe attığı malzemeler bizim su içme kabımız, gaz yağıyla yanan kandilimiz, günlük hayatta kullandığımız araç gereçlerimiz olurdu. Yani birilerinin çöp olarak gördüğü şey, bizim için kıymetli bir eşyaydı.

Bugün ise geldiğimiz noktaya bakın!

Biz de artık her şeyi çöpe atar olduk. Üstelik yalnızca kullanılmış eşyaları değil, tamir edilerek yeniden kullanılabilecek, ciddi paralar ödenerek alınmış ürünleri bile gözümüzü kırpmadan hurdaya çıkarıyoruz.

Milyonlarca liraya mal olan hastanelerdeki hasta yatakları, bir vidası ya da tekerleği eksik diye hurdaya ayrılıyor. Acil durumlarda kullanılan ambulanslar yenileri alındığında eski oldukları gerekçesiyle devre dışı bırakılıyor. Oysa bakım ve onarımla yeniden hizmet verebilecek pek çok araç gereç var.

Bir çamaşır makinesi alıyoruz. Üç-beş yıl kullanıyoruz. Elektronik kartındaki küçük bir parçanın değişmesi gerekirken makinenin tamamını çöpe gönderiyoruz. Çünkü artık tamir etmek yerine yenisini almak daha kolaymış gibi gösteriliyor.

Geçtiğimiz günlerde bir arkadaşım aradı. Hani bardaktan boşanırcasına yağmurun yağdığı, sellerin meydana geldiği hafta...

"Abi, arabamın şoför kapısındaki cam inmiyor, kalkmıyor." dedi.

Kendisine sanayide bu işi yapan ustalara göstermesini söyledim. Birkaç yere götürmüş, ancak arızayı giderememişler. Yağmur da şiddetli yağdığı için aracını dışarıda bırakmasını istemedim. Garajıma getirmesini söyledim.

Aracın bütün kapılarını kontrol eden elektronik devre kartını söktüm. İnceledim, ölçümler yaptım. Ancak arızayı tespit edemedim. Bilmediğim bir noktaya müdahale ederek başka bir zarar vermek istemedim.

Arkadaşım yeniden sanayiye gitti. Ustalar motorların sağlam olduğunu, sorunun elektronik kartta bulunduğunu söylemişler. Yeni kart sipariş edilmiş. Parça gelmiş, takılmış ama sonuç değişmemiş. Cam yine çalışmamış.

Üstelik sipariş edilen parça da aracın orijinal parçasıyla aynı değilmiş. Usta da bu parçanın araca uyum sağlamayacağını söylemiş.

Araç öyle sıradan bir araç da değil, dünyaca bilinen bir marka. Ancak Sinop'ta yetkili servis imkânı olmayınca doğru parçaya ulaşmak da kolay olmuyor.

Arkadaşım aracı yeniden garajıma getirdi. Sinop'un her yerinde yaşanan park sorununu bir kenara bırakıp aracı daracık bir alana yerleştirdik. Elektronik devre üzerinde yeniden çalışmaya başladık.

Kendisine, "Bu sistemi orijinal haliyle tamir edemiyorsak, devreyi kendi bildiğim şekilde yeniden düzenleyebilir miyim?" diye sordum.

"Yeter ki cam çalışsın." dedi.

Bazı devreleri devre dışı bıraktım, sistemi kendi yöntemimle yeniden kurdum. Sonuçta cam çalıştı, sorun ortadan kalktı.

Şimdi soruyorum: Küçük bir elektronik arıza yüzünden neden koca bir sistemi çöpe atalım?

Ben 65 yaşındayım. Hayatım boyunca yokluğu da gördüm, bolluğu da. Ancak bu kadar savurganlığa daha önce şahit olmadım.

Üstelik insanları yenisini almaya zorlayan tamir masrafları da artık akıl almaz boyutlara ulaştı.

Dört yıllık kombisi bozulan bir vatandaşa, "15 bin lira masrafı var, yarın yine bozulabilir, en iyisi yenisini al." deniliyor. Vatandaş ne yapsın? Mecburen yenisini alıyor.

Bir devirdaim su pompasının fiyatı 3 bin lira, arızalanan parça ise yalnızca 50 liralık bir kondansatör. Ancak vatandaşa komple pompayı değiştirmesi gerektiği söyleniyor. Eski pompa da çöpe gidiyor.

İşte benim itirazım tam da buna!

Bizim çöpümüz bile çöpe atılmamalı.

Bir cam soda şişesi, bir kola şişesi, üzerindeki plastik parça ya da elektronik bir devre... Bunların hiçbiri doğrudan çöp değildir. Yeniden kullanılabilecek olanlar geri dönüşüme kazandırılmalı, tamir edilebilecek ürünler onarılmalı, ekonomik ömrünü tamamlamamış hiçbir eşya kolayca gözden çıkarılmamalıdır.

Artık "Eskisini at, yenisini al" devrinden çıkmamız gerekiyor.

Ben 15 yıl önce aldığım otomobilimi hâlâ kullanıyorum. Kış geldiğinde geçen yıl kullandığım kış lastiklerini yeniden takıyorum. Her sezon yenisini alıp eskisini atmıyorum. Çünkü ihtiyacımı karşılayan bir ürünü sırf yenisi çıktı diye değiştirmeyi doğru bulmuyorum.

Üstelik teknoloji bize bunun tam tersinin mümkün olduğunu gösteriyor. Hibrit otomobiller yokuş aşağı inerken veya frenleme sırasında ortaya çıkan enerjiyi depolayıp yeniden kullanabiliyor. Yani birileri enerjiyi bile geri kazanmanın yolunu bulmuşken biz neden elimizdeki eşyayı, malzemeyi ve imkânı değerlendiremiyoruz?

Sadece eşyalarımızı değil, doğal kaynaklarımızı da aynı anlayışla tüketiyoruz.

Erfelek Çayı'nın suyu yükseliyor, baraj doluyor, suyun bir bölümü savaklardan akıp gidiyor. Peki bu suyun tamamından yeterince yararlanabiliyor muyuz? Uygun teknik ve çevresel değerlendirmelerle barajın enerji üretim kapasitesi artırılamaz mı? Boşa akan su, elektrik üretiminde veya tarımsal sulamada daha verimli kullanılamaz mı?

Yaz aylarında bazı ilçelerimiz susuzluk çekerken su gibi bir hazinemizin yeterince değerlendirilememesi düşündürücü değil mi? Su bizim geleceğimizdir. Onu yalnızca tüketmek değil, korumak ve doğru yönetmek zorundayız.

Sinop'ta Akliman’da yıllarca öküz arabalarının geçişine göre yapılmış köprüleri kullandık. Zaman değişti, araçlar değişti, nüfus ve trafik arttı. Bunun üzerine devasa köprüler yapıldı. Peki, bu köprüleri vatandaşın hizmetine açmak için daha ne bekleniyor?

Eğitim meselesi de ayrı bir konu...

Neredeyse her ilde üniversiteler kuruldu. Liseyi bitiren gençler üniversitelere yönlendiriliyor. Ancak mezun olan birçok gencimizin elinde, duvara asılan bir diplomadan başka ne kalıyor? Elbette üniversite eğitimi önemlidir. Fakat diploma sahibi olmak, hayata hazır olmak anlamına gelmiyor.

Gençlerimizin yalnızca teorik bilgiyle değil, üretimle, emekle ve meslekle de tanışması gerekiyor. Çünkü hayatın içinde karşılaşılan sorunları çözebilmek, en az diploma sahibi olmak kadar değerlidir.

Bugün 20 yaşındaki bir gence bir şey öğretmek istediğinizde bazen kendisini her şeyi bilen, karşısındakini hiçbir şey bilmeyen biri olarak gördüğüne şahit oluyorsunuz. Ancak aynı genç, otomobilinin lastiğini değiştirmeyi, basit bir arızayı gidermeyi ya da eline bir alet alıp bir işi tamir etmeyi bile bilmiyor.

Elbette bütün gençler böyle değil. Üreten, araştıran, öğrenen, el becerisiyle kendisini geliştiren çok sayıda gencimiz var. Benim anlatmak istediğim, eğitim sisteminin insanlara yalnızca diploma değil, hayatın içinde işe yarayacak beceriler de kazandırması gerektiğidir.

Çünkü üretmek kadar korumak, kullanmak kadar onarmak, tüketmek kadar tasarruf etmek de önemlidir.

Ben yokluğu gördüm. Birilerinin çöpe attığı malzemeyle hayatını kolaylaştırmaya çalışan insanları tanıdım. Bugün ise elimizdeki imkânları değerlendirmek yerine sürekli yenisini satın almayı alışkanlık haline getirdik.

Oysa dünya artık kaynaklarını korumanın, geri dönüşümün, tamirin ve yeniden kullanımın önemini konuşuyor.

Bizim de bu anlayışı benimsememiz gerekiyor.

Unutmayalım; çöpe attığımız her eşya yalnızca bir eşya değildir. Bazen emeği, parayı, enerjiyi, doğal kaynağı ve geleceğimizi de çöpe atıyoruz.

Benim 65 yıllık hayat tecrübemden çıkardığım sonuç şu:

Bizim atılacak çöpümüz yok. Değerlendirecek malzememiz, onaracak eşyamız, koruyacak kaynaklarımız ve öğrenecek çok şeyimiz var.

Kalın sağlıcakla...